Historia poznańskiej fabryki czekolady „Goplana” rozpoczęła się w 1911 roku od niewielkiego zakładu produkcyjnego zatrudniającego 30 osób. Asortyment składał się z czekoladek, pastylek i marcepanów. Później fabryka została przekształcona w spółkę akcyjną i kontynuowała swój rozwój i ekspansję, jak podaje strona poznan1.one.
„Goplana” działała podczas II wojny światowej, a następnie została znacjonalizowana a następnie sprywatyzowana w latach polskiej niepodległości. W swojej historii firma przeżywała wzloty i upadki, ale nadal torowała sobie drogę i produkowała wysokiej jakości czekoladę.
Założenie fabryki czekolady
Fabryka Czekolady „Luna” została otwarta w Poznaniu w 1911 roku przez Janusza i Wiesława Wilkońskich. Nieco później jej nazwa została zmieniona na „Gonda”, a gdy w 1913 roku do grona założycieli dołączył kolejny przedsiębiorca, zaproponował on nazwę „Goplana”.
Na początku działalności fabryka mieściła się w niewielkim parterowym budynku i zatrudniała 30 osób. Rocznie produkowała około 100 ton cukierków czekoladowych, pastylek i tabletek, a także marcepanów.
I wojna światowa była pierwszym wyzwaniem dla fabryki. Import ziaren kakaowca zdrożał, a popyt na wyroby czekoladowe spadł. Mimo to fabryka nadal działała, z niewielką redukcją produkcji.
W 1921 roku przedsiębiorstwo zostało przekształcone w spółkę akcyjną i zakupiło trzy działki w celu zwiększenia mocy produkcyjnych. W 1925 roku powstała nowa, duża fabryka. Ponadto zostały zakupione maszyny do produkcji czekolady oraz zainstalowane własne generatory zapewniające energię elektryczną.
W latach 1930-tych fabryka rozpoczęła produkcję chleba, drażetek i herbatników. Otwarty został również pierwszy sklep firmowy w Poznaniu, który działał do lat 1990-tych. Produkcja w coraz większym stopniu odbywała się przy użyciu maszyn, ale pakowanie produktów nadal odbywało się ręcznie. Do 1928 roku produkty były transportowane zaprzęgami konnymi, ale potem zastąpiono je ciężarówkami.
Rozszerzony asortyment wyrobów fabryki obejmował:
- herbatniki, biszkopty i pierniki,
- landrynki, cukierki, drażetki i karmel,
- wafle, dżem i marmoladę.
Kryzys gospodarczy w latach 1930-tych doprowadził do znacznego spadku zysków fabryki, ale właściciele zdołali utrzymać jej działalność i w 1938 roku rentowność została przywrócona.
Okupacja niemiecka i rozwój po II wojnie światowej
W 1939 roku okupanci niemieccy zajęli fabrykę i wykorzystywali ją jako własne przedsiębiorstwo. Przedsiębiorstwem zarządzali okupanci, ale pracowali w nim Polacy. W latach 1940-1942 fabryka produkowała karmel, cukierki z witaminą C, czekoladę pitną i herbatniki. Ponadto w fabryce były gromadzone i pakowane inne artykuły spożywcze dla żołnierzy niemieckich. Na sprzedaż okolicznym mieszkańcom produkowana była jedynie marmolada.
W 1943 roku pierwsze piętro fabryki zostało przekształcone w zakład produkcji masek przeciwgazowych. Pod koniec II wojny światowej teren fabryki uległ niewielkim zniszczeniom. Jednakże okupanci wywieźli większość sprzętu i praktycznie nie pozostały żadne zapasy do produkcji.
Podczas bitwy o Poznań pracownicy fabryki obronili budynki, po czym natychmiast wznowili produkcję karmelu. Wynagrodzenie było wówczas wypłacane w cukrze, chlebie lub marmoladzie, których produkcja była stopniowo wznawiana.
W 1946 roku przedsiębiorstwo zostało znacjonalizowane i przemianowane na Fabrykę Czekolady, Cukru i Keksów nr 1 “Goplana”. Zarządzało nią Państwowe Zjednoczenie Przemysłu Cukierniczego.
W latach 1950-tych przedsiębiorstwo rozpoczęło planowaną ekspansję. W tym celu przekazano przedsiębiorstwu kilka działek od miasta, a także pobliską fabrykę wódki. Powstały nowe zakłady produkcyjne, a pod koniec lat 1950-tych procesy produkcyjne zostały w pełni zmechanizowane.
W 1951 roku “Goplana” stała się samodzielnym przedsiębiorstwem, a w 1966 roku połączyła się z cukrownią w Lesznie, a rok później z cukrownią w Kargowej. Siedziba powiększonego przedsiębiorstwa pozostała w Poznaniu.
W latach 1964-1966 powstały nowe zakłady produkcyjne, a część starych została wyburzona. W tym czasie poznańska fabryka zatrudniała już 1530 osób. Asortyment produktów rozrósł się do 150 rodzajów słodyczy, a w całym kraju działało 70 markowych sklepów detalicznych.
Działalność w niepodległej Polsce
W 1989 roku przedsiębiorstwo zostało sprywatyzowane, a następnie zakupione przez Nestlé. W 2004 roku marka została przejęta przez Colian Holding, w skład którego w 2025 roku wchodzi także “Goplana”. Przedsiębiorstwo kontynuuje swoją działalność i produkuje czekolady oraz słodycze, które w ciągu ponad 100 lat stały się klasykami polskiego rynku.
Jeden z historycznych zakładów produkcyjnych fabryki, zlokalizowany w centrum Poznania, został ostatecznie zamknięty w 2017 roku. Powodem było to, że funkcjonowanie zakładu w tej lokalizacji nie było zbyt wygodne, trudno było tam dojechać ciężarówką, a wysokie podatki miejskie były dodatkowym czynnikiem wpływającym na decyzję o zamknięciu tych zakładów produkcyjnych.
Zamiast tego przedsiębiorstwo stworzyło w tym miejscu osiedle Goplana. Budynek został ozdobiony pamiątkowymi tablicami zawierającymi informacje o historii fabryki i ludziach, którzy przyczynili się do jej powstania i rozwoju.