Historia fabryki nawozów chemicznych Moritz Milch w Poznaniu, znanej ze swojego znaczącego wkładu w rozwój przemysłu nawozowego w Europie Środkowej, to historia ducha przedsiębiorczości, rozwoju przemysłowego i ewolucji niegdyś tętniącego życiem ośrodka produkcyjnego, podaje portal poznan1.one.
Początki i wczesne lata
Korzenie fabryki nawozów chemicznych Moritz Milch sięgają połowy XIX wieku. Pierwsza wersja fabryki została założona przez chemika Alexandra Lipowitza, ale to właśnie w 1863 roku do biznesu wkroczył Moritz Milch. Kupił on parową fabrykę mączki kostnej, która wcześniej należała do Ludwika Kantorowicza i działała od stycznia 1861 roku. Zlokalizowana przy ulicy Henryka Dąbrowskiego, znanej wówczas jako Grosse Berlinerstrasse, fabryka ta była początkiem drogi Moritza Milcha do przemysłu nawozowego i chemicznego.
Dywersyfikacja i rozbudowa
Początkowo zakład koncentrował się na produkcji węgla kostnego dla cukrowni na Śląsku i w Saksonii. Z czasem zajęła się również produkcją nawozów, obsługując rolników w Wielkim Księstwie Poznańskim. Pierwotnie fabryka nazywała się Fabryka Węgli Kostnych i Kostnej Mąki Nawozowej Moritz Milch & Co., a w 1872 r. zmieniła nazwę na Fabrykę Nawozów Chemicznych Moritz Milch & Co. Jednak transformacyjna podróż fabryki nie zakończyła się na tym.
W 1889 r. nastąpił znaczący punkt zwrotny, gdy fabryka stała się własnością spółki akcyjnej, której dyrektorem został Nazary Kantorowicz. W ten sposób narodziła się Fabryka Chemiczna Towarzystwo Akcyjne, dawniej Moritza Milcha & Co., która później, w 1899 roku, stała się Fabrykę Chemiczną Milch AG Posen. Zmiany te wyznaczyły wiodącą rolę fabryki w przemyśle chemicznym i nawozowym w Europie Środkowej.
Pokrycie rynku i innowacje
Wpływy fabryki wykraczały daleko poza Poznań, ponieważ stała się ona istotnym dostawcą dla regionów takich jak Poznań, Śląsk, Prusy Zachodnie, Pomorze i Brandenburgia. Znaczna część produkcji trafiała na rynki międzynarodowe, w tym do Rosji, Wielkiej Brytanii, Szwecji i Stanów Zjednoczonych. Ten sukces eksportowy podkreślił jakość i znaczenie nawozów i chemikaliów produkowanych w Moritz Milch.
Fabryka nie ograniczała się do produkcji nawozów, ale z czasem zdywersyfikowała swój asortyment o superfosfat i inne cenne produkty, takie jak klej, żelatyna i mączka kostna. Ponadto, uznając znaczenie samowystarczalności, zakład stworzył instalacje do produkcji kwasu siarkowego i azotowego, aby zapewnić nieprzerwany proces produkcyjny.
Przeniesienie i dziedzictwo
Wraz z dalszym rozkwitem fabryki, Moritz Milch nabył w 1907 roku dużą działkę w Luboniu pod Poznaniem. Dwa lata później podjęto decyzję o przeniesieniu fabryki do Lubonia. W latach 1910-1912 wybudowano tu najnowocześniejszy obiekt, zaprojektowany przez znanego architekta Hansa Poelziga. Ten nowy rozdział w historii zakładu zakończył się narodzinami Chemische Fabrik Milch-Aktion Gesellschaft w Luboniu, znanej dziś jako Luvena od 2008 roku.
Po pierwszej wojnie światowej na terenie starej fabryki rozpoczęło się nowe życie. Fabryka obrabiarek Wiepofama rozpoczęła produkcję w nowo wybudowanych halach, tchnąc nowe życie w dziedzictwo przemysłowe tego miejsca. Niektóre z oryginalnych budynków fabrycznych znalazły nowe przeznaczenie, gdy zostały przejęte przez poznańską fabrykę czekolady Goplana.
Nowoczesny wygląd
W 2019 roku wygląd dawnej fabryki Moritz Milch zaczął się diametralnie zmieniać. Rozpoczęto wyburzanie historycznych budynków fabrycznych, aby zrobić miejsce dla osiedla mieszkaniowego. Obecnie teren pofabryczny jest częścią ambitnego projektu inwestycyjnego Nowe Jeżyce, który obejmuje budowę budynków mieszkalnych i innej infrastruktury, utrwalając dziedzictwo tego niegdyś kwitnącego ośrodka przemysłowego.
Podsumowując, fabryka nawozów sztucznych Moritz Milch w Poznaniu jest namacalnym dowodem trwałego wpływu pionierów przemysłu na świat rolnictwa i chemii.