Józef Kostrzewski to wybitny polski historyk i archeolog. Za życia przyczynił się nie tylko do rozwoju ważnych badań, które znacząco poprawiły świadomość kultury słowiańskiej, ale także wziął udział w założeniu Uniwersytetu Poznańskiego. Ogólnie rzecz biorąc, jego działania miały na celu zachowanie polskiej tożsamości narodowej, która w tamtym czasie bardzo cierpiała z powodu sytuacji politycznej. Więcej na poznan1.one.
Wczesne lata Józefa Kostrzewskiego
Józef Kostrzewski urodził się 25 lutego 1885 roku w Węglewie. Jego ojciec, Teodor Stanisław, był rolnikiem, a matka, Elżbieta, zajmowała się domem. Józef miał młodszego o trzy lata brata Wacława. Jako dziecko przyszły archeolog uczył się w miejscowej szkole katolickiej. Samokształcenie i zainteresowanie organizacjami patriotycznymi rozpoczął w wieku 9 lat, gdy uczęszczał do Królewskiego Gimnazjum w Ostrowie. W tym czasie jego uwagę zwróciło szczególnie Towarzystwo Tomasza Zana. W Ostrowie Józef nawiązał kontakty z przedstawicielami lokalnych organizacji politycznych i uczęszczał na wykłady w bibliotece im. Stefana Rowińskiego.
W 1897 roku Kostrzewski przeniósł się do Królewskiego Gimnazjum w Gnieźnie. Tam, mimo licznych aresztowań młodszych uczniów, udało mu się założyć własny oddział wielkopolski. Na tym etapie życia Józef zyskał przydomek „Wielkiego Eleuteryka”. Rok przed maturą Kostrzewski został jednak skazany za swoją działalność i zmuszony do przeniesienia się do Poznania.
Działalność naukowa i założenie Uniwersytetu Poznańskiego
Poznańskie lata Józefa Kostrzewskiego rozpoczęły się w 1907 roku. Był on wówczas członkiem oddziału archeologicznego miejscowego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, a także współredaktorem kilku publikacji tematycznych.
W związku z tym, że archeolog uczestniczył w Ogólnopolskim Zjeździe Filomatów w Warszawie, został aresztowany przez władze rosyjskie. Stało się to impulsem do podjęcia przez Kostrzewskiego decyzji o jeszcze aktywniejszym działaniu na rzecz zachowania polskiej tożsamości narodowej. Dlatego po zwolnieniu studiował historię w Krakowie i uzyskał stopień naukowy na Uniwersytecie Fryderyka Wilhelma w Berlinie.
Po zakończeniu I wojny światowej, kiedy Polska odzyskała niepodległość, Józef Kostrzewski dołożył wszelkich starań, aby otworzyć Uniwersytet Poznański. Jako historyk i archeolog rozumiał, jak ważne jest to miasto dla kraju. Ponadto był już osobą cieszącą się autorytetem, więc słuchano jego opinii.
Z pomocą Kostrzewskiego i jego wspólników Uniwersytet Poznański został oficjalnie otwarty w 1919 roku. Józef Kostrzewski przez długi czas pracował jako profesor archeologii na uniwersytecie i zajmował kilka kierowniczych stanowisk. Udało mu się doprowadzić do uznania archeologii za pełnoprawną dyscyplinę akademicką na uniwersytecie.
Twórca teorii autochtonicznej
Józef Kostrzewski był jednym z twórców teorii autochtonicznej wśród polskich archeologów. Twierdził on, że Słowianie zamieszkiwali tereny Polski od czasów prehistorycznych. Jednak to właśnie z powodu tych przekonań historyk rozpoczął naukowy spór ze znanymi niemieckimi archeologami, w tym Gustawem Kossinną i Bolkiem von Richthofenem.
W związku z tym w czasie II wojny światowej Kostrzewski został wpisany na listę wrogów III Rzeszy. Ponieważ opór naukowca postrzegano jako zagrożenie polityczne, w 1939 roku, gdy Niemcy napadły na Polskę, na Uniwersytet Poznański wysłano archeologów w mundurach SS. Józefowi Kostrzewskiemu udało się ocalić życie tylko dzięki przyjaciołom, którzy pomogli mu przybrać fałszywe nazwisko i ukrywać się przez długi czas.