Stanisław Barańczak to utalentowany poeta, krytyk literacki i tłumacz. W ciągu swojego życia napisał wiele niezrównanych wierszy i przetłumaczył wiele dzieł laureatów Nagrody Nobla. O życiu i twórczości tego wielkiego człowieka opowiemy bardziej szczegółowo na poznan1.one.
Dzieciństwo i dorastanie
Przyszły pisarz urodził się 13 listopada 1946 roku w Poznaniu. Od najmłodszych lat chłopiec wykazywał zamiłowanie do książek, a w wieku 6 lat oznajmił rodzicom, że zostanie poetą. Po otrzymaniu świadectwa ukończenia szkoły Stanisław wstąpił na Uniwersytet Adama Mickiewicza, gdzie studiował filologię polską. Na uczelni poznał Annę Brylkę, w której głęboko się zakochał. W rezultacie Barańczak ukończył dwa kierunki studiów w ciągu jednego roku. W 1973 roku obronił doktorat na podstawie rozprawy o twórczości Mirona Białoszewskiego. Następnie zajął się nauczaniem i pisaniem.
Niezwykła poezja Barańczaka
W 1965 roku Barańczak zadebiutował w czasopiśmie „Odra” wierszem Przyczyny zgonu. W 1968 roku wydał swój pierwszy zbiór wierszy Korekta twarzy. Barańczak został uznany za jednego z czołowych poetów pokolenia tzw. nowej fali. W swoich wierszach stworzył nową poetykę, charakteryzującą się nieufnością wobec języka propagandy i posługiwaniem się konkretem. Poeta pisał wierszem wolnym z dużą ilością powtórzeń i przerzutni. Inspirował się wierszami Mirona Białoszewskiego. Później ukazały się zbiory wierszy Barańczaka Jednym tchem (1970), Ja wiem, że to niesłuszne (1977), Tryptyk z betonu, zmęczenia i śniegu (1980).
Równolegle z pisaniem wierszy Stanisław angażował się w działalność opozycyjną. Był jednym z sygnatariuszy tzw. porozumienia List 59, protestującego przeciwko zmianom w konstytucji i domagającego się poszanowania wolności obywatelskich (słowa, sumienia, wyznania, nauki). Wkrótce Barańczakiem zainteresowała się Służba Bezpieczeństwa. W 1977 r. został wyrzucony z uczelni za działalność w Komitecie Obrony Robotników (KOR). Ponadto w sfingowanej sprawie łapówkarskiej Stanisław został skazany na rok więzienia i zakaz publikacji. Po 3 latach Barańczak wrócił na UAM i ponownie zaczął wykładać, ale wkrótce otrzymał propozycję pracy w Stanach Zjednoczonych. Wyemigrował wraz z żoną i dwójką dzieci.
Czarujący geniusz Ameryki
W 1981 roku Barańczak został kierownikiem Katedry Literatury Polskiej na Uniwersytecie Harvarda. Od pierwszego dnia swojej pracy wykazywał się pozytywną energią: powściągliwy, sceptyczny i bardzo inteligentny profesor szybko zaskarbił sobie przychylność studentów, którzy zapisywali się do Katedry Literatury Polskiej tylko po to, by dostać się na jego zajęcia. Tak właśnie zrobiła Clare Cavanagh, która później została tłumaczką poezji Wisławy Szymborskiej. Co ciekawe, pierwszy wspólny przekład Cavanagh i Barańczaka tomu Szymborskiej Widok z ziarnkiem piasku, wydany po Nagrodzie Nobla, sprzedał się w Stanach Zjednoczonych w nakładzie 120 tysięcy egzemplarzy.
Od 1983 roku Barańczak pracował w redakcji „Zeszytów literackich”, które do lat 90. publikowały wiele jego utworów. W latach 1986-1990 Stanisław był redaktorem amerykańskiego kwartalnika naukowego The Polish Review.
Nauczając, tłumacząc i pracując w redakcji, Stanisław nadal pisał wiersze. W latach 90. ukazały się kolejne zbiory jego wierszy – Podróż zimowa (1994), Chirurgiczna precyzja (1998), za którą autor otrzymał Nagrodę Literacką NIKE w 1999 roku.
Barańczak uważany jest za najwybitniejszego tłumacza drugiej połowy XX wieku. Był autorem kilku tomów słynnych angielskich poetów, w tym Thomasa Campiona, Johna Keatsa, Thomasa Hardy’ego i innych. Stanisław opublikował trzy antologie poezji anglosaskiej: religijnej, miłosnej i „frywolnej”, a także amerykańską antologię Od Whitmana do Dylana i jest autorem serii przekładów sztuk Szekspira.
Wśród licznych prac Barańczaka osobną część stanowią przekłady pure nonsensu, czyli literatury absurdu. To właśnie Stanisław przełożył na język polski wiersze takich klasyków tego gatunku jak Edward Lear czy Hilaire Belloc. Barańczak podsumował swoje doświadczenia translatorskie w książce Ocalone w tłumaczeniu. Warto zauważyć, że Stanisław do każdego przekładu dołączał szczegółowe wprowadzenia, które często miały charakter samodzielnych esejów. Pozwalało to czytelnikowi na głębsze zrozumienie istoty rzeczy.
W swojej karierze Stanisław Barańczak otrzymał wiele nagród i wyróżnień, w tym Nagrodę Kościelskich (1972) i Nagrodę PEN Clubu za przekłady (1990). Jesienią 2006 roku poeta został odznaczony Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski. Wreszcie w 2009 r. otrzymał Nagrodę Poetycką Silesius we Wrocławiu.
27 grudnia 2014 roku poeta zmarł, pozostawiając po sobie wiele wyjątkowych dzieł, docenianych przez współczesnych.